Σχεδόν δύο μήνες μετά την ανάληψη της προεδρίας της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των Ηνωμένων Πολιτειών (US Fed), κατά την πρώτη εξαμηνιαία κατάθεσή του στο Κογκρέσο (γνωστή ως Humphrey-Hawkins testimony) στα μέσα Ιουλίου, o Κέβιν Γουόρς αναφέρθηκε στις πέντε νέες ομάδες εργασίας που συγκροτήθηκαν με πρωτοβουλία του, οι οποίες έχουν αναλάβει να προτείνουν καινοτόμες ιδέες για σημαντικούς τομείς που επιδέχονται λειτουργικές βελτιώσεις: H πρώτη ομάδα θα αξιολογήσει τη μορφή και τη λειτουργία της επικοινωνιακής στρατηγικής της Fed – του μηνύματος, δηλαδή, που εκπέμπεται υπό διάφορες εκφάνσεις και το οποίο αντανακλάται στις διεθνείς αγορές και την οικονομία· η δεύτερη θα επανεξετάσει τις πολιτικές που συνδέονται με τη διαχείριση του ισολογισμού της Fed· η τρίτη θα αξιολογήσει νέες πηγές δεδομένων και θα εξετάσει μεθοδολογικές αλλαγές για τη βελτίωση της πληροφορίας καθεαυτήν· η τέταρτη θα διερευνήσει τις επιπτώσεις των πρόσφατων τεχνολογικών εξελίξεων στην παραγωγικότητα, στην απασχόληση και στον πληθωρισμό, σε σχέση με τη διττή αποστολή της Fed· τέλος, η πέμπτη ομάδα εργασίας θα εξετάσει τους παράγοντες που επηρεάζουν τον πληθωρισμό και θα σταθμίσει μια σειρά ιδεών σε σχέση με την επίτευξη του στόχου της σταθερότητας των τιμών.
Ωστόσο, καθώς η εκτεταμένη αβεβαιότητα στο διεθνές σύστημα δυσχεραίνει τον προσδιορισμό μιας «συνάρτησης αντίδρασης» (reaction function) εκ μέρους της κεντρικής τράπεζας και ειδικά όταν η οικονομία πλήττεται από μεγάλες διαταραχές, ο νέος πρόεδρος της Fed θα ήταν χρήσιμο να αντλήσει έμπνευση από έναν από τους πιο εξέχοντες προκατόχους του, τον Αλαν Γκρίνσπαν.
Αναλυτικά, ο μακροβιότερος στη θέση του προέδρου της Fed (1987-2006) περιγράφει πώς άλλαξε η οπτική του μετά τη διατλαντική κρίση που ξέσπασε αμέσως μετά την κατάρρευση της Lehman, επεισόδιο το οποίο ο Γκρίνσπαν χαρακτηρίζει ως «γεγονός που συμβαίνει μία φορά στον αιώνα» και «γεγονός που συμβαίνει μία φορά στη ζωή του ανθρώπου».
Η αλλαγή της θεώρησης των πραγμάτων αναφέρεται ειδικότερα στην εκδήλωση των λεγόμενων «ζωωδών ενστίκτων» (animal spirits)· μιας έννοιας που εισήγαγε ο Τζον Μέιναρντ Κέινς στη διάσημη «Γενική Θεωρία» του, προκειμένου να περιγράψει την αυθόρμητη τάση του ανθρώπου προς τη δράση και όχι προς την αδράνεια – ιδιαίτερα, δε, σε περιόδους σοβαρών οικονομικών κρίσεων.
Κατά τον Γκρίνσπαν, υπάρχει κάτι πιο συστηματικό στον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι συμπεριφέρονται ανορθολογικά, ειδικά σε περιόδους ακραίας οικονομικής πίεσης, από ό,τι είχε προηγουμένως σκεφτεί. Αυτή η συμπεριφορά μπορεί να μετρηθεί και να αποτελέσει αναπόσπαστο μέρος της διαδικασίας οικονομικών προβλέψεων και, συνακόλουθα, της διαμόρφωσης της οικονομικής πολιτικής. Τέτοιες «συνέπειες», που πράγματι εκδηλώνονται από αυτά τα «ένστικτα», μπορούν να ενισχύσουν σημαντικά την ικανότητά μας να εντοπίζουμε αναδυόμενες φούσκες τιμών στις αγορές μετοχών, εμπορευμάτων και συναλλάγματος – και ακόμη και να προβλέπουμε τις οικονομικές συνέπειες που θα επιφέρει το σπάσιμο μιας τέτοιας φούσκας και η ανάκαμψη που τελικά θα ακολουθήσει.
Εξάλλου, κατά τη διάρκεια της συνέντευξης Τύπου που ακολούθησε την ανακοίνωση της απόφασης της αρμόδιας επιτροπής ανοικτών αγορών (FOMC) της Fed να αυξήσει το επιτόκιο-κλειδί του δολαρίου στα μέσα Σεπτεμβρίου, απαντώντας στο ερώτημα κατά πόσον οι χρηματοοικονομικές συνθήκες στην αμερικανική οικονομία είναι πλέον περιοριστικές –δηλαδή, αν τα επιτόκια βρίσκονται πάνω ή κάτω από το θεωρούμενο ως «ουδέτερο επιτόκιο» (neutral rate)– ο Γουόρς διεμήνυσε ότι το τελευταίο δεν αποτελεί μέρος των πρακτικών συζητήσεων της Fed.
Στον αντίποδα, δεδομένου ότι η Fed εδώ και πεντέμισι χρόνια δεν έχει πετύχει τον στόχο της για πληθωρισμό 2% και επομένως υφίσταται μία σημαντική πρόκληση ως προς αυτόν τον (σε κάποιον βαθμό, περισσότερο αυθαίρετο παρά «ακαδημαϊκό») στόχο, υποστηρίζω ότι μια πρακτική συζήτηση σχετικά με την αλλαγή του αριθμητικού στόχου ενδεχομένως να τεθεί στο τραπέζι της αμερικανικής κεντρικής τράπεζας, εάν οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής των ΗΠΑ εκτιμήσουν ότι ο υποκείμενος πληθωρισμός παραμένει –με τα λόγια του Γουόρς στο ετήσιο συμπόσιο του Τζάκσον Χολ τον Αύγουστο– «κολλημένος», με ορίζοντα το επόμενο έτος.
Για τέσσερις λόγους: Πρώτον, σε αντίθεση με την περίοδο 2022-23 –όταν η αξιοπιστία της Fed θα είχε διακυβευθεί σε μεγάλο βαθμό αν είχε επιλέξει να αυξήσει τον αριθμητικό αυτόν στόχο ενώ ο πληθωρισμός επιταχυνόταν σε επίπεδο σχεδόν διψήφιο–, μια αλλαγή νομισματικού πλαισίου που θα χαρακτηρίζεται από στόχο 3%, υπό τις τρέχουσες συνθήκες, με τον πληθωρισμό να κυμαίνεται κατά μέσον όρο στην περιοχή πλησίον και ελαφρώς υψηλότερα του 3% από τα μέσα του 2023 μέχρι και σήμερα, θα φαινόταν πιο κατάλληλη· ένας στόχος πιο κοντά στην τρέχουσα οικονομική πραγματικότητα, ενώ παράλληλα θα αντιστέκεται στις όποιες πολιτικές πιέσεις για δραστική μείωση των επιτοκίων, εκτιμώ ότι δεν θα έβλαπτε την αξιοπιστία της Fed. Φυσικά, αν ο πρόεδρος της Fed θεωρηθεί έστω και στον παραμικρό βαθμό ότι ενεργεί με πολιτικά κριτήρια, οι αγορές μπορούν να τιμωρήσουν με πωλήσεις τόσο τα αμερικανικά ομόλογα όσο και το δολάριο.
Δεύτερον, η αλλαγή του στόχου για τον πληθωρισμό θα εξασφάλιζε το απαραίτητο επιπλέον περιθώριο χάραξης πολιτικής, δεδομένης της αυξημένης αβεβαιότητας που διέπει (και) τη νομισματική πολιτική, λόγω της φρενήρους τεχνολογικής ανάπτυξης στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης, καθώς οι μεγάλες κεντρικές τράπεζες αντιμετωπίζουν σοβαρή πρόκληση στην εκτίμηση του μεγέθους και του χρόνου των επιπτώσεών της στην οικονομική ανάπτυξη, τα επιτόκια, την απασχόληση και τον πληθωρισμό. Τρίτον, καθώς ένας υψηλότερος στόχος συνεπάγεται υψηλότερα μέσα ονομαστικά επιτόκια, η Fed θα διαθέτει έναν μεγαλύτερο νομισματικό χώρο για να μειώσει τα επιτόκια όταν χρειαστεί, μειώνοντας έτσι τον κίνδυνο του περιορισμού που εκ των πραγμάτων επιβάλλει η ύπαρξη του λεγόμενου κατώτατου ορίου του μηδενικού επιτοκίου (zero lower bound). Τέταρτον, η πεποίθηση του Γουόρς ότι το εργαλείο των επιτοκίων κατέχει τον πρωταρχικό ρόλο ως προς την αντιμετώπιση του πληθωρισμού –άποψη η οποία πιθανόν υπονοεί τον σκεπτικισμό του προέδρου της Fed έναντι μη συμβατικών μέτρων νομισματικής πολιτικής, όπως η λεγόμενη ποσοτική χαλάρωση–, ενισχύει περαιτέρω το προηγούμενο επιχείρημα. Σε τελική ανάλυση, ένας υψηλότερος στόχος πληθωρισμού θα μπορούσε να αποτελέσει τον θεσμικό παράγοντα για την επίλυση του γρίφου που σχετίζεται με το δίπολο «γεράκι»-«περιστέρι» στο τραπέζι της FOMC, καίτοι αυτό φαίνεται προς το παρόν να καλύπτεται από την ομοφωνία της πρόσφατης απόφασης για αύξηση των επιτοκίων.
* Ο κ. Κωνσταντίνος Γκράβας είναι διδάκτωρ του Τμήματος Ιστορίας και Φιλοσοφίας της Επιστήμης του ΕΚΠΑ, συγγραφέας του βιβλίου «Οικονομικός Πόλεμος και Νομισματική Ειρήνη» και συν-συγγραφέας του βιβλίου «Κεντρικές Τράπεζες».
Σύνδεσμος στο ηλεκτρονικό φύλλο της "Καθημερινής"
Διαβάστε το άρθρο (pdf) στη σελίδα της εφημερίδας "Η Καθημερινή" (Οικονομική):
